Autismeweek 2020: Prikkels – of hoe Aspienouschka geniet van de rust

Rare tijden. Alles afgelast, iedereen zit zo veel mogelijk thuis. Er is weinig tot geen leven in de stad, de horeca is gesloten, de meeste niet-kritieke winkels inmiddels ook. Op social media lees ik dat mensen zowat gek worden van al het gemis aan contact. Er worden allemaal initiatieven in het leven geroepen, mensen borrelen virtueel, mensen maken virtueel muziek met elkaar, er moet een coronalied komen om ons allemaal te steunen in deze zware tijden…

Wat een verschil met mijn leven… ik heb voor het eerst in mijn leven het gevoel alsof de wereld, alsof het leven eindelijk in MIJN FREQUENTIE wordt uitgezonden. Zoals die mensen zich nu voelen, zo opgejaagd, zo wanhopig, zo voel ik me doorgaans, als de wereld voorbij raast.

Ik heb altijd al last gehad van prikkels. De gewone, dagelijkse geluiden die horen bij een stad, of zelfs bij een dorp, storen me. Niet in de zin van ‘lastig’ of ‘hinderlijk’, nee, ze verstoren mijn ritme, ik word er in het ergste geval heel agressief van. Toen hier achter mijn huis een nieuwe woonwijk werd gebouwd, ben ik twee jaar lang overprikkeld geweest. Gek werd ik ervan. En ook nu vrees ik weer voor de zomer, want in de zomer vindt alles buiten plaats en wordt er overal gebarbecued, geborreld, kinderen spelen luidruchtig in de tuin. En ik zit óf binnen, of met mijn noise-cancelling headphones in de tuin.

En nu is dat dus allemaal niet. Alles is stil! Alles is rustig, er is nog maar een fractie van het verkeer op straat, mensen blijven zo goed als het kan binnen. De enige prikkel die ik nog binnen krijg, is wanneer ik met de hond ga wandelen en mensen me passeren zonder voldoende afstand. Kennelijk is anderhalve meter voor veel mensen een niet te begrijpen afstand, terwijl het niet heel moeilijk is: vijf stoeptegels, of wanneer beide passanten allebei hun arm uitsteken, mogen de handen elkaar niet raken. Easy peasy!

Maar verder is het leven zowat perfect, en dus geniet ik. Niet van het feit dat er zoveel zieken zijn, zoveel mensen sterven, mensen zorgen hebben om hun bestaan. Uiteraard geniet ik daar niet van, ik ben geen harteloos monster! Maar ik geniet van de rust, de stilte, de traagheid van het bestaan. Eindelijk leeft iedereen zoals ik altijd al leef (of in ieder geval heb willen leven). Het doet me denken aan een gesprek dat ik dertig jaar geleden had met een psycholoog. Ik was bijna 20 en had het zwaar met het gewone dagelijkse leven en de verwachtingen die men had van me. Dus ik besprak mijn problemen met de psycholoog, die zei: “Dus eigenlijk is het zo dat je gewoon heel graag een relatie wilt hebben, omdat je hetzelfde wilt zijn als de rest?” Waarop ik reageerde: “Nee, dat wil ik eigenlijk niet, maar ik wil dat niemand een relatie heeft, dat de manier waarop ik leef, de norm zou kunnen zijn in de wereld…” En nou heb ik, dertig jaar na dato, eindelijk voor een korte periode een heel klein beetje mijn zin…

Posted in Uncategorized | 2 Comments

Nieuwe dingen doen…of eigenlijk oude dingen opnieuw doen: Coach Ann is back!*

Begin dit jaar gebeurden er een paar dingen tegelijkertijd. Ik kreeg een verzoek om samen te werken aan een boek over ondernemersvaardigheden en ondernemen als vertaler. Ik bedacht dat de tuin aan een opknapbeurt toe was. En ik vond het zonde om de kantoorruimte achter in mijn tuin te gebruiken als opslagruimte voor mijn rotzooi.

Toevallig sprak ik vlak daarna iemand die mij nog kende uit mijn tijd als coach bij Weightwatchers en ze vertelde me hoe leuk ik dat altijd deed, met veel passie en inzet.

En toen was het alsof er allerlei puzzelstukjes in elkaar vielen… ineens kreeg ik een idee: ik ga in de kantoorruimte cursussen geven over iets waar ik zelf heel veel over weet, namelijk het ondernemen als vertaler.

En dus regelde ik dat de tuin werd aangepakt, schreef ik een handboek voor de cursus, verbouwde ik (liet ik doen) de kantoorruimte en maakte ik reclame voor mezelf op internet. Ik nam geen vakantie, maar besteedde mijn tijd aan het voorbereiden van de cursussen. En telkens was ik versteld van het feit dat ik de spanning en de stress goed aan kon. Want daar ben ik toch altijd bang voor: dat ik de stress niet goed kan verwerken en dus een terugval krijg naar pre-diagnosetijd. En als gevolg daarvan overspannen raak en niet meer goed kan functioneren. Maar gelukkig, ik ben in de afgelopen 8 jaar voldoende veranderd en heb zo veel geleerd over stressmanagement bij mezelf dat alles vlotjes verliep. Niet dat ik helemaal geen spanning had hoor… ergens in dit hele proces heb ik ook nog een migraineaanval van een week gehad en ik heb her en der wat afspraken moeten afzeggen als ik het niet meer trok, dus er waren wel een paar hobbeltjes.

En toen was het zo ver: 14 september was de eerste cursusdag. Ik had vier cursisten, stuk voor stuk lieve, fijne mensen die serieus aan de slag wilden gaan. Ik heb ze overspoeld met alles wat ik wist en het voelde zo fijn om weer mensen te begeleiden! Wat heb ik dat toch gemist, het cursussen geven. Bij de Weightwatchers gaf ik minstens twee, maar meestal vier cursussen per week en dat was echt zo uitdagend. Die kick, die kreeg ik dit keer weer, maar eigenlijk nog veel meer omdat dit ook nog eens een onderwerp (ondernemen) waar ik zelf al ruim 20 jaar informatie over heb vergaard.

Gisteren was de derde en laatste cursusdag voor de eerste lichting. Zij vonden het gaaf, ik vond het gaaf en ik ben zo benieuwd hoe het ze nu verder zal vergaan… ik hoop dat ze echt supersuccesvol gaan zijn, dat verdienen ze! En ik heb inmiddels de nieuwe data en de nieuwe opzet van de cursus al af…ik ga hier zeker mee door! Op 23 november geef ik een eendaagse cursus, en in februari gaat de tweedaagse cursus weer van start. Ik ben inmiddels bezig met het uitbreiden van de cursus, zodat het ook geschikt is voor mensen die in een ander vak als zzp’er aan de slag willen gaan. En ik wil graag een cursus ontwikkelen speciaal voor mensen met autisme en adhd, omdat die ondernemers de dingen vaak toch wat anders aanpakken dan mensen zonder autisme/adhd.

Kortom… ik ben blij dat ik de stap (stappen) heb genomen en iets nieuws ben gaan doen. En me niet door allerlei beren op de weg heb laten tegenhouden! Kom maar op met die nieuwe uitdagingen!

* Coach AnnHolland was mijn nickname toen ik voor Weighwatchers veel op hun forum was om vragen te beantwoorden en mensen te coachen.

Posted in Uncategorized | 1 Comment

Wereldautismedag: Autisme Werkt (2019)

Het is vandaag (dinsdag) Wereldautismedag, en het thema is Autisme Werkt. Er worden in het hele land talloze activiteiten over dit onderwerp georganiseerd, congressen gehouden, blogs geschreven en workshops gehouden. Zoals bij alles heb ik ook hier weer een mening over, en nog wel een goed gefundeerde ook nog eens! Want deze autist werkt al haar hele leven. Of ja, sinds de jaren 90. Autishirt

Ik vind het soms moeilijk, als mensen zeggen “Oh ik kan niet werken want ik ben autistisch…” Ik vind dat lastig voor te stellen; ik heb zelf gewoon nooit een keuze gehad. Niet werken? Dan ook geen geld, geen eten, geen onderdak. En voor mij geldt altijd “als ik het kan (of niet kan), dan ga ik er vanuit dat iedereen het kan (of niet kan)”. Mijn inlevingsvermogen is wat dat betreft niet al te groot. Dat weet ik, en daarom vind ik het heel moeilijk om me uit te spreken over het onderwerp ‘autisme en werken’, want ik heb dan weliswaar geleerd dat het niet voor iedereen is weggelegd, maar ik ‘voel dat niet zo’. En dus kan ik me maar het beste beperken tot mijn eigen specialiteit: zelfstandig ondernemen met autisme.

Ik heb hier op mijn blog al vaker gesproken over mijn studie- en werkverleden. Ik wist al heel vroeg dat ik niet voor een baas kon werken, en heb heel bewust toegewerkt naar een loopbaan als zelfstandig ondernemer. Dat was voor mij de beste stap, maar dat is natuurlijk niet voor iedereen weggelegd. Niet iedereen heeft de benodigde discipline, of kan tegen de onzekerheid, of tegen de stress van de deadlines. Ik kan dat wel, en voor dat wat ik niet kon heb ik ‘trucjes’ ontwikkeld. Zo kan ik niet altijd op mijn lichaam rekenen (migraine, energiegebrek), en dus heb ik geleerd ruim te plannen. En ik kan niet werken als ik te veel externe afleiding heb, dus ik heb geen gezin.

Ik kan me mijn leven niet inbeelden zonder mijn werk. Mijn werk vormt ook een groot deel van mijn identiteit, van wie ik ben. Ik kan me dan ook voorstellen (of proberen voor te stellen) dat het heel erg frustrerend is wanneer je, als hartstikke slimme autist, maar niet aan een geschikte baan kan komen. Want bij de meeste autisten gaat het niet om een gebrek aan wil, of om een gebrek aan kennis of vermogen, maar vaak zijn de omstandigheden waarin ze moeten werken niet geschikt. De meeste autisten kunnen niet functioneren in een drukke kantoortuin, of in een chaotische werkplaats. Gelukkig zijn er tegenwoordig steeds meer instanties en ondernemingen die zich daardoor niet laten tegenhouden en die zich actief inzetten voor een geschikte werkplek voor autisten, of die autisten begeleiden bij het uitvinden of zij geschikt zijn om zelfstandig te ondernemen. En dat is mooi, dat noem ik een stap in de goede richting.

Eind vorig jaar kwam het boek van Marijn Bon uit, ‘Ondernemen(d) met autisme‘, waaraan ik mocht meewerken. Het is een reeks portretten van zelfstandige ondernemers met een vorm van autisme. Het is een heel diverse groep, met veel verschillende beroepen. Achter in het boek staan handige tips en aanwijzingen voor autisten die overwegen om ook de stap naar zelfstandig ondernemerschap te zetten. Ik kan het je echt aanraden om, als je zelf nog twijfelt over ondernemen, dit boek aan te schaffen. En als je specifieke vragen hebt over ondernemen met autisme, dan mag je altijd contact met me opnemen (liefst via e-mail op info@proactive-translations.nl), dan zal ik mijn best doen om je vragen te beantwoorden.

Dit jaar ga ik me, naast het vertaalwerk, ook verder toeleggen op het geven van lezingen (over ondernemen/studeren/werken met autisme en over ondernemen voor vertalers) en op het geven van cursussen over deze onderwerpen. Hoe dat zich gaat ontwikkelen, hoor je later dit jaar.

Ik wens iedereen een fijne autismeweek, een top Wereldautismedag en hopelijk dragen we allemaal op onze eigen manier een beetje bij aan wat meer begrip voor en kennis over autisme!

 

Posted in Uncategorized | 2 Comments

Wandelen met de hondjes

(dit verhaal werd in de aanloop naar de autismeweek al gepubliceerd als een Twitter-draadje door @jouwvertaler)

Omdat het bijna is, even een persoonlijk verhaaltje (hoef je verder niks mee, ter leeringh ende vermaeck). Als je mij ontmoet, denk je ‘grappig mens, beetje luidruchtig, maar verder wel sociaal enzo’. Maar dat sociale kost energie. Energie die ik niet altijd heb.

Ik heb twee honden. Allebei 12 jaar, dus ik heb ze al 12 jaar. Toen hondje 1 kwam, heb ik een hondentoilet in de tuin gemaakt, want ik kan gewoon niet elke dag 5 keer met de hond(en) gaan wandelen. Niet omdat ik dat fysiek niet kan, maar geestelijk trek ik dat niet. Niet zozeer het wandelen zelf, of de hondjes, maar vooral de andere mensen die ik dan tegenkom. Ze willen praten, de honden aaien, of ze hebben zelf een hond en dan ‘moeten de hondjes even snuffelen’ (echt zo’n idiote redenering…vragen om ruzie als je het mij vraagt).

Enfin, al die interacties maken het wandelen met de honden voor mij echt zeer energieverspillend, dus ik heb het 12 jaar maar mondjesmaat gedaan. Maar sinds ik twee weken geleden met project Tuin ben begonnen (de hele tuin is opnieuw ingedeeld), heb ik het hondentoilet laten betegelen. En nu moet ik dus elke dag de honden uitlaten. Heel normaal, zou je denken, dat doen mensen met honden nou eenmaal. Maar ik heb al twee weken zo weinig energie, omdat ik al mijn beschikbare energie moet besteden aan het buiten de deur gaan met de honden. Ik loop echt op mijn tandvlees.

Maar goed, ik houd vol, ik ben erg blij met mijn nieuwe tuin, dus ik hoop dat ik er na 12 jaar toch aan kan wennen dat het zo hoort, de hondjes uitlaten. Maar dit is voor mij dus ook autisme: alles buitenshuis kost energie. Was getekend: de kluizenaar (mijn bijnaam in de familie)

hondjes chill

Posted in Uncategorized | 1 Comment

Zingeving

AutishirtGisteren gaf Annelies Spek, autoriteit op het gebied van autisme (bij vrouwen) een lezing over stressregulatie en zingeving bij Autismepunt in Eindhoven. Een thuiswedstrijd, want Autismepunt zit echt letterlijk bij mij om de hoek, dus ik kocht een kaartje en was erbij. En wat was ik blij dat ik erbij was!

Het is als autist soms echt enorm fijn om iemand die niet autistisch is, te horen uitleggen hoe je (het publiek bestond uit autisten én hulpverleners) het beste kunt omgaan met (mensen met) autisme. De lezing, van anderhalf uur, voelde voor mij als een warm bad, alsof er iemand voor de zaal mijn handleiding stond voor te lezen.

Over het eerste deel, stressregulatie, wist ik al veel, en daar ben ik in de afgelopen jaren sinds mijn diagnose ook steeds beter in geworden. Dit was vooral bevestiging van wat ik al wist, maar op een heel fijne, heldere manier.

Het tweede deel, zingeving, dat was waar ik echt voor kwam. Want daar worstel ik soms nogal mee. Wat is zingeving? Voor mij is dat toch dat je op het einde van je leven achterom kijkt en bedenkt ‘ja, het heeft nut gehad’. Maar dat is mijn definitie, en dat is misschien niet de beste, of verstandigste. Want ik hang hier dus heel mijn bestaan aan op: heeft mijn leven nut? En als ik nu even de tussenstand opmaak, denk ik vaak: nee, geen enkel nut. Ik plant me niet voort, ik deel mijn leven met niemand. Ik doe niks voor het nut van het algemeen. Ik leef, en daarmee heb je het wel gehad. Veel mensen in mijn omgeving spreken dat tegen, gaan me dan vertellen dat dat niet zo is, en illustreren dat dan met voorbeelden, maar in mijn beleving is het zoals ik het voel. Ik heb daar ook verder geen vervelende gevoelens bij, ik ben er niet depressief bij, maar nut? Nee, echt het nut zie ik er niet van in.*

Hoe komt dat nou? Daar heb ik wel een verklaring voor. In mijn hoofd zitten definities van dingen, en zoals die definities zijn, zo moét alles. Ik heb daar in eerdere therapietjes al hard aan gewerkt, want mijn definitie van een ‘relatie’ is bijvoorbeeld ‘een man en een vrouw die een huis delen en een gezin stichten’. En terwijl dat dus mijn definitie is, is het tegelijkertijd mijn schrikbeeld, want ik moet er niet aan denken dat ik mijn huis moet delen met iemand, en een gezin stichten kan (en kon) ook al niet. Maar toch is het mijn definitie, en als een relatie dus niet volgens die definitie is, ‘klopt’ het voor mij niet. Inmiddels weet ik rationeel gezien dat het niet per se zo hoeft te zijn, maar dat moet ik mezelf wel heel vaak voorhouden, het aanpassen van mijn definitie(s) wil maar niet automatiseren, zeg maar.  (Dit geldt overigens alleen voor MIJN relaties, als andere mensen andere relaties hebben, van vanille tot polyamorie, dan maakt me dat helemaal niks uit!)

En daar knelt ook de schoen bij het ouder worden, bij het zoeken naar zingeving in mijn leven: mijn eigen definities zitten me in de weg. ‘Je moet nuttig zijn voor de samenleving’ (maar ik heb helemaal geen energie om dingen voor andere mensen te doen, en dat is mijn definitie van nuttig zijn). ‘Als je ouder wordt, zorgen je kinderen voor je’ (en die heb ik niet, dus wat moet ik nou?). Je moet een huis kopen en afbetalen’ (de verplichting van het bezitten van mijn huis valt me soms enorm zwaar). Je moet altijd hard werken’ (maar mijn hoofd en lijf zijn het daar helemaal niet mee eens, en dus kan ik vaak alleen maar werken en is er weinig tijd over voor andere dingen). Zomaar een greep uit de ‘definities’ die mijn leven bepalen.

Als ik dat soort rigide definities nou eens zou kunnen leren loslaten, dan zou het leven volgens mij best wel wat leuker kunnen worden, wat meer zin kunnen krijgen… Dus dat wordt het nieuwe doel. Leren accepteren dat mijn leven niet hoeft te voldoen aan die strenge definities in mijn hoofd, en hopelijk ook leren dat die definities aanpasbaar zijn.

Een mooi detail uit de lezing van Annelies was overigens een dia over een onderzoek naar succesvolle vrouwen met autisme (volgens mij uitgevoerd in Australië).

onderzoek succesvolle vrouwenAnnelies vertelde dat deze vrouwen vaak schrijven (dat doe ik ook!), dat ze vaak hun eigenwaarde uit hun werk halen en hun eigen baan hebben gecreëerd (dat heb ik ook!), en dat zij hun sociale netwerk heel klein houden (moi aussi!)

Deze herkenning deed mij even volschieten. Ik kreeg hierbij echt het gevoel dat ik op de goede weg ben. Maar er is ruimte voor verbetering, dat zeker. En daar ga ik dus aan werken.

 

 

 

* (Overigens was dat een interessant stukje in de lezing: uit onderzoek was gebleken dat bij NT’s (neurotypische mensen, dus zonder autisme) van de mensen die denken dat het leven geen zin heeft, 99 procent depressief is. Bij autisten is dat maar de helft. Die denken veel feitelijker over dat het leven weinig zin heeft, zij worden daar niet per definitie depressief van.)

 

Posted in Uncategorized | 2 Comments

Wereldberoemd in heel Nederland ;-)

Even een kort bericht tussendoor (ja, ik zou meer moeten bloggen, maar het is zo druk op het werk…sorry!)

Onlangs verschenen er twee boeken waaraan ik mocht bijdragen. Het eerste boek is What’s wrong with me: faces of DSM, van Vittorio Bussato en Peter Valckx. Hierin staan 40 portretten van mensen met een diagnose volgens de DSM, het diagnostische handboek. In dit boek staat mijn verhaal, van diagnose tot nu. Ik ben erg trots dat ik op deze manier een beetje kan bijdragen aan de beeldvorming rondom Autismespectrumstoornis.

Het tweede boek was het boek ‘Ondernemen(d) met Autisme‘ van Marijn Bon. Hierin staan 12 portretten van ondernemers met autisme, waarvan ik er eentje ben. Ook hier weer erg trots op. Het boek werd gepresenteerd tijdens een symposium in Duivendrecht, waar ik ook werd geïnterviewd over ondernemen met een autismespectrumstoornis.

Ik op het podium tijdens het symposium

Prachtige foto van Monique Post bij mijn portret in het boek van Marijn Bon

Daarnaast heb ik ook nog een mooie lezing gegeven over studeren met autisme, voor docenten van de ITV (vertalersopleiding) in Utrecht. En ik zat in een paneldiscussie over werken als freelancer, bij de VZV (beroepsvereniging). Kortom, het was een drukke tijd, waardoor ik geen tijd had om te bloggen. Maar vrees niet, ik wil de week tussen kerst en oud en nieuw vrij nemen om toch wat meer te kunnen bloggen en schrijven (aan dat boek wat er ooit moet komen, en dat voorlopig de werktitel ‘Wéér een boek van een autistische vrouw’ heeft. )

Tot zover mijn korte update! Take care!

Posted in Uncategorized | 1 Comment

Saaie vakanties

De vakantie zit er weer bijna op, kinderen in het zuiden van het land maken zich klaar om weer naar school te gaan. Op social media zie ik overal foto’s van kinderen die zich vermaken op campings, op kinderkampen, in pretparken. Ik hoor van de kinderen van vriendinnen dat ze eerst met hun vader naar die vakantiebestemming zijn geweest, en daarna nog met mama naar een andere, en daarna nog naar een of ander kamp (meestal met een thema, zoals ponykamp, of zeilkamp) zodat moeders en vaders zelf nog even weg kunnen. Zelfs vakanties zijn tegenwoordig volgepakt met gebeurtenissen.

Ik ben blij dat ik nu, in deze moderne tijd, geen kind ben. En al helemaal geen autistisch kind van gescheiden ouders. Ik zou er niet aan moeten denken dat ik eerst met mijn vader drie weken weg zou moeten, en dan nog eens drie weken van alles zou moeten doen met mijn moeder.

Toen ik klein was, gingen we meestal vier weken kamperen in Frankrijk of Spanje. Wekenlang in de zomerwarmte op het strand, ik meestal met een boekje en vooral zonder activiteiten. Mijn ouders wilden nog wel eens dingen ondernemen, maar vaak maakte ik daarover zoveel stampij dat ze die plannen snel lieten varen. (Hoera voor de auti-meltdowns!) Behalve die ene keer, toen we ergens in de Spaanse bergen ezeltjes moesten gaan rijden. Ik word nog boos als ik daar aan denk. Uren door de bergen rijden (bleghhhh kots), daarna ergens op een stoffige manege op een vieze ezel rijden en daarna verplicht ‘gezellig doen’ met andere kinderen aan de kindertafel in een of ander vaag restaurant waar we dan meestal ook nog konijn ofzo moesten eten, of een of andere andere plaatselijke delicatesse…Hou op schei uit! Gelukkig kwam aan al dat vakantiegedoe een einde (door de scheiding van mijn ouders) en hoefde ik niet langer mee met mijn ouders op ingewikkelde reizen. autistische nous

Mijn ideale vakantie vroeger was zes weken absoluut nietsdoen bij mijn opa en oma. Die wilden hooguit eens per week met de bus naar de broer van opa in een stad ietsje verderop, en meestal ging zelfs dat niet door omdat ik altijd reisziek werd in de bus. Ik zie mezelf nog spelen, op de met een Perzische loper gestoffeerde trap, een ideale locatie om mijn Barbie-camping te situeren (ik deed namelijk net alsof het een camping in de bergen was, met verschillende niveaus…daar was die trap perfect geschikt voor). En hoe opa en oma dan alle mogelijke moeite deden om maar vooral mijn speelplezier niet te verstoren, ook al moesten ze daarvoor halsbrekende toeren op die trap uithalen. Of ik speelde winkeltje met opa: ik kreeg een grote schaal fruit en wisselgeld, en dan was de dekenkist de toonbank. Opa kwam dan een appel en een peer kopen, en dan moest ik uitrekenen hoeveel dat was, en wisselgeld geven (spelletjes met opa hadden altijd een zeer leerzaam element, spelen voor de lol deden we nooit, wij Aspergers).

Er leek aan die vakanties geen eind te komen. Ik las de halve bibliotheek leeg, en niemand die me stoorde, ik hoefde nergens naartoe en ik verveelde me op het eind zo erg dat ik niet kon wachten om weer naar school te gaan. Dat waren mooie jaren, daar denk ik met weemoed aan terug.

F (15) vindt het ook wel prima, dat thuisblijven. Af en toe een tripje naar de familie in Vinkeveen, of een stedentrip met haar moeder, maar vooral thuisblijven vindt ze geweldig. Ze werkt een klein beetje (oppassen), ze mest haar hele kamer uit, ze speelt Sims, ze kijkt filmpjes en komt tot rust. Daar is een vakantie voor, vind ik zelf. Na de vakantie moeten ze hard genoeg aan de slag. Eigenlijk wens ik iedereen een saaie vakantie. Die lijken namelijk ook nog eens extra lang!

Posted in Uncategorized | 1 Comment